Στα πλαίσια της θεμελιώδους αρχής της ελεύθερης κυκλοφορίας εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχουν συμφωνηθεί και εφαρμόζονται κανόνες για το συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης οι οποίοι είναι κοινοί και ενιαίοι σε όλα τα Κράτη-Μέλη. Οι κανόνες αυτοί περιλαμβάνουν θέματα κοινωνικής ασφάλισης, προσδιορισμού εφαρμοστέας νομοθεσίας σε περίπτωση απόσπασης, συνταξιοδότησης γήρατος, αναπηρίας και θανάτου, ανεργίας, ασθένειας, μητρότητας, και πατρότητας, οικογενειακών παροχών. Το θεσμικό πλαίσιο και η ειδίκευση των ρυθμίσεων παρέχονται από τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό (ΕΚ 883/2004) και τον Κανονισμό Εφαρμογής αυτού (ΕΚ 987/2009).
Οι εν λόγω Κανονισμοί οι οποίοι αντικατέστησαν τους παλαιότερους ΕΚ 1408/71 και 574/72, αποτελούν το σύνολο της νέας Ευρωπαϊκής Νομοθεσίας για το συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης στα Κράτη Μέλη της Ε.Ε., είναι ίσης νομικής αξίας και δεν μπορούν να εφαρμοστούν ο ένας ανεξάρτητα του άλλου. Ως ημερομηνία έναρξης ισχύος των ως άνω Κανονισμών καθορίστηκε η 1η Μαΐου 2010, σύμφωνα με το άρθρο 97 του Κανονισμού Εφαρμογής (ΕΚ 987/2009).
Οι βασικές αρχές που διέπουν το ευρωπαϊκό σύστημα συντονισμού είναι, η αρχή της ίσης μεταχείρισης, η αρχή της εξομοίωσης παροχών, εισοδημάτων, γεγονότων ή καταστάσεων, η εφαρμογή της νομοθεσίας κοινωνικής ασφάλισης ενός μόνον κράτους-μέλους, ο συνυπολογισμός των περιόδων ασφάλισης ή κατοικίας, ο αναλογικός επιμερισμός των παροχών, η άρση των ρητρών κατοικίας για την ελεύθερη εξαγωγή των παροχών, η απρόσκοπτη ανταλλαγή ασφαλιστικών δεδομένων μεταξύ των αρμοδίων οργάνων των κ-μ., η προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.
Σκοπός των ευρωπαϊκών κανονισμών είναι η εξασφάλιση των δικαιωμάτων των πολιτών που διακινούνται μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, του ΕΟΧ (Νορβηγία, Ισλανδία, Λιχτενστάιν) και της Ελβετίας, είτε για λόγους εργασίας, είτε για λόγους αναψυχής. Οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί δεν αντικαθιστούν τα εθνικά συστήματα με ένα ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα. Κάθε χώρα εφαρμόζει την εθνική της νομοθεσία σε συνδυασμό με τις διατάξεις των ευρωπαϊκών Κανονισμών.
Οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί εφαρμόζονται στους υπηκόους της ΕΕ (27), του ΕΟΧ (Ισλανδίας, Λιχτενστάιν, Νορβηγίας), Ελβετίας, ανιθαγενείς και πρόσφυγες που κατοικούν στην ΕΕ, τους υπηκόους των τρίτων χωρών που διαμένουν νόμιμα στην ΕΕ, και υπάγονται ή είχαν υπαχθεί στην ασφάλιση ενός ή περισσοτέρων κρατών μελών. Επιπλέον, εφαρμόζονται στους υπηκόους του Ηνωμένου Βασιλείου που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της Συμφωνίας Αποχώρησης καθώς και του Πρωτοκόλλου Κοινωνικής Ασφάλισης της Συμφωνίας Εμπορίου και Συνεργασίας Η.Β. και Ε.Ε.
Διοικητική Επιτροπή
Η Διοικητική Επιτροπή για το συντονισμό των συστημάτων Κοινωνικής Ασφάλισης αποτελείται από εκπροσώπους της Κυβέρνησης κάθε Κ-Μ και είναι επιφορτισμένη με την εξέταση όλων των διοικητικών θεμάτων ερμηνείας που απορρέουν από τις διατάξεις των Ε. Κανονισμών για το συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης καθώς και με την προαγωγή της συνεργασίας μεταξύ των κρατών –μελών.
Προς το σκοπό της διευκόλυνσης της αποτελεσματικής εφαρμογής των νομικών οριζοντίων κανόνων του συντονισμού και για τη διασφάλιση της ταχείας και αξιόπιστης ανταλλαγής των ασφαλιστικών δεδομένων μεταξύ των φορέων των κρατών μελών, καθιερώθηκε η υποχρεωτική ηλεκτρονική ανταλλαγή των πληροφοριών μέσω του Ευρωπαϊκού Συστήματος «Electronic Exchange of Social Security Information» (EESSI) [άρθρο 78 του Καν. (ΕΚ 883/2004) και άρθρο 4 του Κανονισμού (ΕΚ 987/2009)].
Το EESSI είναι ένα πληροφοριακό σύστημα ηλεκτρονικής ανταλλαγής στοιχείων κοινωνικής ασφάλισης που έχει ως στόχο τη διασύνδεση των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης των κρατών μελών, οι οποίοι εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των Κανονισμών (ΕΚ 883/2004) και (ΕΚ 987/2009) (π.χ. Παροχές εργατικού ατυχήματος και επαγγελματικής ασθένειας, Παροχές ασθενείας σε χρήμα και σε είδος, Παροχές συντάξεων (γήρατος, αναπηρίας και θανάτου), Παροχές εργατικού ατυχήματος και επαγγελματικής ασθένειας, και προσδιορισμός εφαρμοστέας νομοθεσίας). Το σύστημα EESSI αναπτύσσεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω ευρωπαϊκών και εθνικών οργάνων διακυβέρνησης του Έργου, σύμφωνα με τους Κανονισμούς (ΕΚ 883/2004) και (ΕΚ 987/2009) για τον συντονισμό των εθνικών συστημάτων κοινωνικής ασφάλειας. Το EESSI αποτελεί σύστημα που έχει προβλεφθεί να λειτουργεί, τουλάχιστον σε κεντρικό επίπεδο, 24 ώρες την ημέρα και7 ημέρες την εβδομάδα.
Το άρθρο 95 παράγραφος 1 του Κανονισμού (ΕΚ 987/2009) εξουσιοδοτεί τη Διοικητική Επιτροπή για τον Συντονισμό των Συστημάτων Κοινωνικής Ασφάλειας να αποφασίζει σχετικά με τις πρακτικές λεπτομέρειες καθώς και για τη δομή, το περιεχόμενο, τη μορφή και τους λεπτομερείς διακανονισμούς ανταλλαγής των εγγράφων και των δομημένων ηλεκτρονικών εγγράφων.
Η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση από 01.01.2021 δημιουργεί ένα πλήθος θεμάτων που άπτονται της κοινωνικής προστασίας εργαζομένων και ασφαλισμένων από την Ε.Ε .και προς το Η.Β. Για τη διευθέτηση των ζητημάτων που έχουν προκύψει, η Ε. Επιτροπή έχει προβεί σε μια σειρά ρυθμίσεων, ως ακολούθως:
- Έχει συναφθεί Συμφωνία για την Αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας (2019/C66I/01).
- Έχει συναφθεί η Νέα Συμφωνία Εμπορίου & Συνεργασίας του ΗΒ με την ΕΕ με το συνημμένο Πρωτόκολλο για την Κοινωνική Ασφάλιση (Απόφαση EE 2020/2252) του Συμβουλίου.
- Έχει ανακοινωθεί ειδική Ρηματική Διακοίνωση Νο 72-2020-16.11.2020 της Βρετανικής Πρεσβείας
- Έχει ανακοινωθεί το καθοδηγητικό έγγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την εφαρμογή της Συμφωνίας Αποχώρησης (2020/C173/01).
Το MISSOC (Mutual Information System on Social Protection) είναι το Σύστημα Αμοιβαίας Πληροφόρησης για την κοινωνική Προστασία της ΕΕ, το οποίο αποτελεί σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των Κρατών-Μελών της ΕΕ. Λειτουργεί On-line στην ιστοσελίδα www.missoc.org και τα δεδομένα της βάσης δεδομένων του ανανεώνονται ανά εξάμηνο.
Η βάση δεδομένων του συστήματος αυτού περιλαμβάνει πληροφορίες για τα συστήματα κοινωνικής προστασίας και την οργάνωσή τους στα 27 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τις τρεις χώρες του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ), δηλαδή την Ισλανδία, το Λιχτενστάιν και Νορβηγία, καθώς επίσης και το Ηνωμένο Βασίλειο (έως την 1η Ιουλίου 2019) και την Ελβετία. Περιέχει επίσης ένα τμήμα αφιερωμένο στην κοινωνική προστασία των αυτοαπασχολούμενων.
Το MISSOC έχει εξελιχθεί σε μια κεντρική βάση δεδομένων για δημόσιες αρχές, επαγγελματίες χρήστες και ευρωπαίους πολίτες, παρέχοντας ενημερωμένες πληροφορίες σχετικά με τη νομοθεσία κοινωνικής προστασίας, τα οφέλη και τους όρους σε όλες τις συμμετέχουσες χώρες. Επιτρέπει στους χρήστες να βρίσκουν περιγραφικές πληροφορίες για μια συγκεκριμένη χώρα και προσφέρει την ευκαιρία να συγκρίνουν και να αναλύσουν διάφορα συστήματα κοινωνικής προστασίας.
Η Ευρωπαϊκή Κάρτα Ασφάλισης Ασθένειας (ΕΚΑΑ) ισχύει στη χώρα μας, όπως και σε όλα τα κράτη της ΕΕ, από 1-6-2004 βάσει του Κανονισμού (ΕΚ 631/2004) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 31ης Μαρτίου2004.
Οι Αποφάσεις της Διοικητικής Επιτροπής 189, 190, 191 /18-6-2003 καθώς και οι S1, S2 του 2009 (τροποποιητικές) καθόρισαν αφενός τις νομικές προϋποθέσεις πρόσβασης στην περίθαλψη κατά τη διάρκεια διαμονής σε κράτος μέλος άλλο από το αρμόδιο κράτος ή το κράτος κατοικίας, προσδιόρισαν τα τεχνικά χαρακτηριστικά της ΕΚΑΑ και όρισαν την αντικατάσταση των εντύπων Ε111 και Ε111Β.
Η ΕΚΑΑ χορηγείται δωρεάν και καλύπτει τις ιατρικά αναγκαίες παροχές στον κάτοχό της (και παρέχει το δικαίωμα απόδοσης των δαπανών αυτών) κατά τη διάρκεια προσωρινής διαμονής σε κράτος μέλος άλλο από το αρμόδιο κράτος ή το κράτος κατοικίας.
Μέσω της ΕΚΑΑ πιστοποιείται ο ασφαλισμένος και ο συνταξιούχος, καθώς επίσης τα μέλη της οικογένειάς τους που διαμένουν σε κράτος μέλος άλλο από το αρμόδιο κράτος μέλος, δικαιούνται τις παροχές σε είδος (ιατροφαρμακευτική περίθαλψη) που καθίστανται αναγκαίες για ιατρικούς λόγους κατά τη διάρκεια της διαμονής τους, αφού ληφθούν υπόψη η φύση των παροχών και η αναμενόμενη διάρκεια της διαμονής.
Δικαιούχοι της ΕΚΑΑ, είναι κάθε πρόσωπο που ασφαλίζεται ή καλύπτεται από ένα κρατικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης σε οποιοδήποτε κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η ΕΚΑΑ είναι ατομική κάρτα, η οποία εκδίδεται στο όνομα του κατόχου της κάρτας.
Η ΕΚΑΑ μπορεί να χρησιμοποιείται σε όλες τις περιπτώσεις προσωρινής διαμονής κατά τις οποίες ένας ασφαλισμένος απαιτεί παροχές σε είδος, ανεξαρτήτως του σκοπού της διαμονής, ο οποίος μπορεί να είναι ο τουρισμός, οι επαγγελματικές δραστηριότητες ή οι σπουδές. Επίσης, αποδεικνύει ότι ο κάτοχος της κάρτας δικαιούται παροχές ασθένειας σε είδος στο κράτος μέλος διαμονής, οι οποίες καθίστανται αναγκαίες για ιατρικούς λόγους και οι οποίες χορηγούνται κατά τη διάρκεια προσωρινής διαμονής σε ένα άλλο κράτος μέλος, ώστε ο κάτοχος της κάρτας να μην αναγκάζεται να επιστρέψει στο αρμόδιο κράτος ή το κράτος κατοικίας για να λάβει την απαραίτητη θεραπεία.
Ο σκοπός των παροχών αυτού του τύπου είναι να επιτρέπεται στον/στην ασφαλισμένο/ασφαλισμένη να συνεχίσει τη διαμονή του/της υπό ιατρικά ασφαλείς συνθήκες.
Όταν μεταφέρεται η συνήθης κατοικία ενός εργαζομένου σε μια άλλη χώρα, πρέπει ο εργαζόμενος να εγγράφεται εκεί μέσω του ειδικού εντύπου S1 αντί της χρήσης της ΕΚΑΑ για να λαμβάνεται ιατροφαρμακευτική περίθαλψη στη χώρα αυτή.
Ωστόσο, επισημαίνονται τα ακόλουθα για την ΕΚΑΑ:
- Δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί στις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο σκοπός της προσωρινής διαμονής είναι η ιατρική περίθαλψη,
- Δεν υποκαθιστά την ταξιδιωτική ασφάλιση, δεν καλύπτει την ιδιωτική υγειονομική περίθαλψη, ούτε δαπάνες όπως το αεροπορικό εισιτήριο επιστροφής στη χώρα σας ή την απώλεια/κλοπή περιουσιακών στοιχείων,
- Δεν εγγυάται τη δωρεάν παροχή υπηρεσιών. Δεδομένου ότι τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης κάθε χώρας διαφέρουν, υπηρεσίες που παρέχονται δωρεάν στη χώρα σας μπορεί να μην παρέχονται δωρεάν σε μια άλλη.
Η ΕΚΑΑ εκδίδεται από τον e-ΕΦΚΑ για τους ασφαλισμένους και από τα Πανεπιστήμια για τους φοιτητές-σπουδαστές με την κατάθεση συγκεκριμένης αίτησης. Περισσότερες λεπτομέρειες για τη διαδικασία έκδοσης μπορούν να αναζητηθούν στην ειδική ιστοσελίδα του e-ΕΦΚΑ – Ευρωπαϊκή Κάρτα Ασφάλισης Ασθενείας (ΕΚΑΑ).
Εξετάζεται, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η μελλοντική έκδοση της ΕΚΑΑ σε ψηφιακή μορφή.